İŞYERİNDE MOBBİNG (PSİKOLOJİK YILDIRMA)
Ahmet Sandal
[email protected] Günümüzde kamu ve özel sektör çalışma hayatında, yeni yeni sorunlar ön plana çıkmaya başlamıştır. Bu sorunlardan birisi de kısaca mobbing diye adlandırılan “psikolojik taciz ve yıldırma” kavramıdır. Mobbing, yeni ve bilinmeyen bir kavramdır. Öyle yenidir ki, bu kavramı bilmeyen ve duymayan personel ve çalışan sayısı çoktur. Mobbing aynı zamanda etik dışı bir davranış olduğu için bir Etik Eğiticisi olarak, Etik Değerler Seminerlerimde mobbing sorununa geniş yer veriyorum Geçen yıl 400 kişilik bir dinleyici kitlesine “Kamu Yönetiminde Etik” konulu bir seminerde hitap ederken, “mobbing” kavramını bilen ya da duyan var mıdır diye sorduğumda, en fazla 5-10 kişinin parmak kaldırdığına şahit olmuştum. Bu kavramı bilenler az olduğu için açıklamakta fayda vardır. Mobbing, etimolojik olarak Latince, “mobile vulgus”tan türetilmiş bir kelimedir. İngilizce de “mob” kelimesi “çete, ayaktakımı, kabalık, şiddet, yasa dışı, topluca saldırmak” gibi manalara gelmektedir. Mobbing kavramının içinde yukarıdaki olumsuz hususların hepsi de geçerlidir. Mobbing deyince bu saydıklarımızın hepsi de geçerlidir. Mobbing, “ister kamu isterse özel sektör kurumlarında olsun, işyerlerinde bir yada birkaç kişi tarafından bir ya da birkaç kişiye belirli maksatlar için uygulanan bilinçli, sistemli ve sürekli psikolojik baskı, yıldırma ve taciz hareketidir.” Mobbingte iki taraf var. Birinci taraf mağdur, ikinci taraf mağrurdur. Birinci taraf, yani mağdurlar, kaliteli, çalışkan, hassas insanlardır. İkinci taraf, yani mağrurlar, kalitesiz, basit ve düşüncesiz insanlardır. Mobbingi üstler asta uygulayabilecekleri gibi, astlar üstlere de uygulayabilir. Ya da aynı statüdeki (mesele her ikisi de memur olan) personel birbirlerine de mobbing (psikolojik taciz) uygulayabilir. Mobbing kavramı kısaca bu şekilde açıklanabilir. Tabi kısaca bu şekilde açıklanabilen mobbingin kapsamı, boyutları, etkileri, zararları ve diğer sonuçları bu kadar kısa değildir. Mobbing o kadar tehlikeli ve o kadar dehşetli bir sorundur ki, mobbing uygulanan şahsı (Allah korusun) intiharlara kadar götürebilir. Zaten, geçmişte de bu tür istenmedik ve üzücü vakalar maalesef yaşanmıştır. Mobbing, hukuk dışıdır, etik dışıdır. Mobbing uygulayan kişi hakkında hem adli hem de disiplin mevzuatı yönünden ceza vermek mümkündür. Tabi bu cezayı uygulamak için mobbinge uğrayan kişi mobbingi tespit etmelidir. Şu hususların varlığı halinde mobbing meydana çıkmış ve tespit edilmiştir. Bunlar, 1-Mobbing belirli bir süre devam etmelidir.2- Mobbing sistematik şekilde yapılmalıdır.23Mobbing bilinçli bir şekilde yapılmalıdır.4-Mobbing belirli bir maksat için yapılmalıdır. Mobbing denilen psikolojik yıldırmanın çeşitleri üzerinde de kısaca durmak gerekir. Evet, mobbingin çeşitli metotları vardır. Mobbing uygulayan, yeri gelir bir bakış, bir söz, bir davranışla psikolojik baskı uygular. Mesela, alaycı bakışlar, hakir görecek ve küçük düşürecek sözler, dışlayıcı hareketler birer mobingtir. Herkesin işe başlarken “günaydın, hayırlı sabahlar” sözcüğüne karşılık veren ve cevap veren bir amir, bir çalışanının sabah “günaydın, hayırlı sabahlar” sözcüğüne sürekli ve bilinçli bir şekilde kayıtsız kalıyorsa bu mobbingtir. Bir personelin amiri tarafından olağandışı bir şekilde sekreter odasında bekletilmesi ve uzun bekleyişlerden sonra makam odasına alınması mobbingtir. Bir personelin eğitim ve kariyerine uygun olmayan işlerde ve dışlayıcı bir şekilde çalıştırılması mobbingtir. Tabi tüm bunlar sistematik, kasıtlı ve sürekli bir şekilde uygulanmalıdır. Bir defa ya da birkaç kez yapılan hareketler mobbing sayılmaz. Mesela, bazı bilim adamları mobbing için en az 6 aylık bir sürede sistematik ve kasıtlı eylemlerin devam etmesi gerektiğini söylerler. (Benim şahsi görüşüme göre, 6 ay değil, yeri gelir mobbing 1 ayda da uygulanabilir. Yoğun bir şekilde bir çalışana 1 ayda sistematik baskı uygulansa dahi bu bir insanın psikolojisini bozabilir) Mobbing uygulamaları konusunda başka ne gibi örnekler verilebilir? Mesela, konuşurken sürekli bir şekilde sözünüz kesiliyorsa, devamlı eleştiriliyorsanız, her zaman kötü ve sinsi bakışlara maruz kalıyorsanız, işiniz sudan sebeplerle değiştiriliyorsa, konumunuza uygun işler verilmiyorsa, sürekli hor görülüyorsanız, hakkınızda sistematik ve kasıtlı olarak dedikodu yapılıyorsa, fiziksel ve zihinsel olarak yapamayacağınız işler veriliyorsa, fikir ve görüşünüz ya da etnik kökeninizden dolayı sürekli engelleniyorsanız bunlar birer mobbingtir. Mobbing Ülkemizde maalesef, hem özel sektörde ve hem dekamu kurumlarında yaygınlaşmaktadır. Bu yaygınlıktan dolayı Başbakanlık tarafından, 19.03.2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi” konulu 2011/2 sayılı bir Genelge dahi çıkartılmıştır. Bu Genelgede “psikolojik tacizle mücadeleyi güçlendirmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi, ALO 170 üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara yardım ve destek sağlanacaktır” denilmektedir. Mobbingle mücadele için dernekler dahi kurulmuştur. Mobbing konusu çok ciddidir. İşyeri huzursuzluğu giderek artmaktadır. İnsanın işyerinde huzuru olmazsa, evde de huzuru olmaz. Mobbingi önlemek için çaba ve çalışmaların artmasını ve insanların hem işyerlerinde, hem de evlerinde huzurlu olmasını dilerim.
